Kiskojotolâhvahâgeh
Kiskojotoluv tovâttâm puásuivahâgeh já eres-uv luánduelleid šoddiš vahâgijd liččii máhđulâš estiđ mestâ puohrâkkân áiđumáin kiskojotoluv já huksiimin toid ášálâš paijeel- já vyelimoonnâmpaaihijd.
Puásuituálukuávlust lii ryevdikiäinu suullân 500 km 13 palgâsist (oovce kieldâst): Halla (Suomussalmi), Hirvasniemi já Pyhä-Kallio (Kiemâjävri), Isosydänmaa (Simo), Kolari (Kolari), Lohijärvi (Ylitornio), Oijärvi (Kuivaniemi), Orajärvi (Pello), Salla (Salla) já Narkaus, Palojärvi, Poikajärvi já Vanttaus (Ruávinjargâ).
Puátteevuođâst kiskojotoluv vaikuttâsah vaigutteh lasseen toid palgâsáid, moi kuávluin puáttoo tivvoođ teikkâ huksiđ ryevdikiäinu ovdâmerkkân kuáivuttâhtooimâ älgim tiet. Taah potentiaaleh uđđâ kiskojotolâhkuávluh láá palgâseh, mast láá stuárráámus puásuimeeri. Taam mield vahâgeh pyehtih lasaniđ tuođâi ennuv, jis olášuttemist ij váldoo huámmášumán poccui kuáđuttem já ryevdikiäinui áiđum. Vuávájum Jieŋâmeerâ ryevdikiäinumuulsâiävtuh láá uássin suunâttâllum sämmilij päikkikuávlun, kost meid sämmilij máhđulâšvuotâ porgâđ kulttuur ärbivuáválijd iäláttâsâidis kalga väldiđ huámmášumán.
Kuottuudijn puásui vaajâld kuhes-uv maađhijd usâdijn purrâmuš. Poccuuh láá kuheh ääigi kuáttumenâmijn, moin lii valjeest purrâmuš. Purrâmuštile puáhtá nubástuttiđ ovdâmerkkân purgâm teikkâ eennâm jiäŋŋum tiet, mon tiet purrâmuš finnim šadda vädisin. Talle poccuuh jotteeškyettih uuccâđ purrâmuš já toh pyehtih jotteeđ ryevdikiäinu mield teikkâ toi paijeel. Keessiv tivreh uážžuh poccuid jolgâdis enâmijd, kost pieggâ poso tiivrijd meddâl. Poccuuh pyehtih kuárŋuđ ryevdikiäinu piällás iällun. Algâtäälvi já koskâkeesi šoŋŋâ- já kuáttumtileh vaigutteh čuuvtij poccui varriistâlmân ryevdikiäinu piällást. Tondiet puásuivahâgij meeri ryevdikiäinuin molsašudeh ihásávt.
2000-lovvoost kiskoh láá koddám ihásávt 200-410 poccud. Ryevdikiäinu mield teikkâ toi paijeel sirdâččem toovvât peškittemvaarâ junain. Ryevdimaađijpeeŋkah láá távjá nuuvt paijeen, et poccuin lii väädis peessâđ jotelávt tain vuálus.
Jis peškittem tábáhtuvá, eelih jotolâhárvuštâlleeh árvuštâlmin vahâgijd já sirdemin poccuu rááđui meddâl ryevdikiäinust. VR-Yhtymä Oy:st lii ovdâsvástádâs sajanmäksiđ puásuivahâgijd ryevdikiäinuin. Sajanmáksuárvun kiävttoo Jotolâhkuávdáá nonnim raavâsajanmáksuáárvuid.
