Õhttsažtuâjjkuõiʹmi puuttâm haʹŋǩǩõõzz
Puäʒʒhååid päiʹǩǩteâđ da tuâjjneävv mäddâânnmõõžž plaanummš (TOKAT, 2015-2017)
TOKAT-haʹŋǩǩõõzz takai täävtõssân lij hiâlpeed ǩeâllʼjeei da määŋgtäävtõõzzlaž mäddââʹnnemčåuddmõõžžid piâssmõõžž puäʒʒhåiddvuuʹdest di oouʹdeed jeeʹres jieʹllemvuõʹjji ǩeâllʼjeei tuåimmjummuž da kueiʹmeez tuärjjeei paaldâstjeällmõõžž vääʹldeeʹl lokku puäʒʒtääl da tõn mäddââʹnnma õhttneei taarb. Haʹŋǩǩõõzzâst puuʹtʼtet puäʒʒtääl kuõskki päiʹǩǩteâđ tõi paalǥâskooʹddi vuuʹdin, koin tõn jeäʹt leäkku puuʹtʼtam oouʹdab POROT-haʹŋǩǩõõzzâst (Porot-haʹŋǩǩõs: Ruäʹvnjaarǥ da Nuõrtt-Lappi mäddkåddkääʹvv-vuʹvdd) da raajât tuâjjneävvid da tuåimmjem-maallid mäddâânnmõõžž plaanummšest da jeeʹres veʹrǧǧneǩtuåimmjummšest di põrggsi tuåimmjummuž plaanummšest. Haʹŋǩǩõõzz veʹǩǩe čõõđ SYKE (Kari Oinonen), Luke (Jouko Kumpula) da Lappi ÄÕŠ (ämmatõllškooul) (Veikko Maijala). Teäggteei: EAKR, SYKE, Luke, Lapin ÄÕŠ. Lââʹssteâđ: http://www.syke.fi/hankkeet/tokat
Puäʒʒpäʹrttvaartõõzzi vaikktõõzz -ǩeʹddteʹstt
Puäʒʒpäʹrttvaartõõzzi vaikktõõzz, ǩeʹddteʹstt (PoroFOT) haʹŋǩǩõõzzâst reâuǥat puäʒʒpaaʹrti ǩeäʹppeem diõtt. Tät šâdd kueiʹt nalla:
1) Jååttlõkskääđđarvvtõõli (puäʒʒoummu) peʹjje puäʒʒpaaʹrtid liâđǥlaž kaʹrtte, koʹst teâtt serff čuõkku õõl jm. määŋgaid ođđsab aauti TMC-navigaattor-riâšldõõǥǥid vaartõssân: ”eläimiä tiellä”.
2) Haʹŋǩǩõõzz veäkka reâuǥat reaaläiggsaž vaartummša mobilteʹlfoonin puõccuin čuâǥǥaspirrõõzzâst.
Haʹŋǩǩõõzz väʹlddteäggteei lij Jååttlõõǥǥ staanvuõttkoontâr (Trafi). Jeeʹres teäggteei lie Lappi da Tâʹvv-Vuâđđmäädd ELY-kõõskõõzz, Jååttlõk-koontâr da Paalǥâskooʹddi õhttõs. Haʹŋǩǩõõzz vaaldaš Teknologia tuʹtǩǩeemkõõskõs (VTT) da tõn čõõđviikkâmäiʹǧǧ lij 1.8.2013-31.10.2015. Haʹŋǩǩõõzz prjoeʹkttjååʹđteeʹjen tuåimmai Elina Aittoniemi, päiʹǩǩteâttäʹšštobddjen Ahti Lahtela da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen vuäʹpstemjooukâst Matti Särkelä.
Puäʒʒääidi šiilstaanvuõtt -haʹŋǩǩõs
Pouäʒʒääidi šiilstaanvuõtt -haʹŋǩǩõõzz täävtõssâân lij puuʹtʼted teâđ šiiljieʹllʼji troopnummšin ääidid. Jeäʹrben repplååʹdd lammšâʹvve leʹbe pråppee hieʹlǩeld troopnummšest. Nuuʹbb peäʹlest še sõrvvjieʹlli päʹrttee ääidid troopnummšin da lââʹzzte ääidi teevvamtaarb. Haʹŋǩǩõõzzâst veʹrddõõlât jeeʹresnallšem mieʹrǩǩeemnaaʹli viõkkšõsvuõđ cõggâd troopnummšid kõskkvuõđâst tõi raajjâm- da aaunâskuulid da jeeʹres jiiʹjjesnallšemvuõđid.
Täävtõssân lij kaunnâd ǩeâllʼjeei, pirrõsciʹsttjeei da kuullviõkkšõs mieʹrǩǩeemnääʹl troopnummši ǩeäʹppeed diõtt. Haʹŋǩǩõʹsse vaʹlljuum tuʹtǩǩeemääid lie Lappi mäddkååʹddest Ruäʹvnjaarǥâst Uccjoʹǩǩe. Haʹŋǩǩõõzz väʹlddteäggtõs puätt Lappi ELY-kõõskõõzz pääiʹǩ Euroopp vuʹvddooudâsviikkâmfoondâst da jeeʹres teäggteei lie Lappi universiteʹtt, Meäʹcchalltõs da Šiil- da kueʹlltääl tuʹtǩǩeemstrooiʹtel. haʹŋǩǩõõzz vaaldaš Lappi universiteeʹtt Aarktlaž Kõõskõs da tõn čõõđviikkâmäiʹǧǧ lij 1/2014 – 4/2015. Haʹŋǩǩõõzz projeʹkttjååʹđteeʹjen tuåimmai Markku Vierelä, Sääʹmteeʹǧǧ eeʹttǩeeʹjen lij Heikki Paltto da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen Matti Särkelä.
Lappilaž jieʹllemvueʹjj -haʹŋǩǩõs
Lappilaž jieʹllemvueʹjj -haʹŋǩǩõõzzâst raajât oudldõõzzid Lappi ääʹrbvuâlaž jieʹllemvuõʹjji harjjtummša. Haʹŋǩǩõʹsse lie pijjum puäʒʒ- da luõssaaʹšši tuâjj-joouk, kook plaanee da čõõđte haʹŋǩǩõsplaan meâldlaž tuåimid. Puäʒʒ- da näuʹddaaʹššin täävtõssân lij näuʹddskääđai meäʹr ǩeäppnummuš puäʒʒhååid ǩeâllʼjam taʹsse, što puäʒʒjieʹllemvueʹjj puuʹtʼtemvuõđ vueiʹtet maaccted skääđain ǩiõrddi vuuʹdin.
Luõssaaʹššin täävtõssân lij, što Lääʹddjânnmest vuäǯǯap poliittlaž čåuddmõõžž luâttluõzz ǩeâllʼjeei kueʹllšeellmõõžž šiõttummšest nuʹtt, što joʹǩǩe kaggââtt juõʹǩǩ eeʹjj riʹjttjeei mieʹrr meiʹnnkueʹl. Ruõcclaž vueʹsspieʹlivuiʹm reâuǥat ǩiiddõs õhttsažtuâjast täävtõõzzi čõõđviikkâm diõtt.
Haʹŋǩǩõõzz vaaldaš Lappi leʹtt da tõn teäggteš Lappi mäddkååʹdd ooudâsviikkâmtieʹǧǧin. Čõõđviikkâmäiʹǧǧ lij 1.3.2013-1.6.2015. Projeʹkttjååʹđteeʹjen tuåimmai Lassi Kontiosalo, puäʒʒtääl eeʹttǩeeʹjen vuäʹpstemjooukâst Mika Kavakka, Sääʹmteeʹǧǧ eeʹttǩeeʹjen Heikki Paltto da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen Matti Särkelä.
Porot-päiʹǩǩteâtt -haʹŋǩǩõs
Puäʒʒtääl päiʹǩǩteâttnorldõõǥǥ raajjmõš da ââʹnnma vuäǯǯmõš (POROT-päiʹǩǩteâtthaʹŋǩǩõs). Haʹŋǩǩõs täävtõsvuʹvdden leʹjje Nuõrtt-Lappi da Ruäʹvnjaarǥ vuʹvdd. Haʹŋǩǩõõzzâst lij norrum 22 paalǥâskååʹddest puäʒʒhoiddu da tõn tuåimmjemvuuʹdid di puäʒʒhååid rajlmid õhttneei päiʹǩǩteâđ da sirddum tõid päiʹǩǩteâttprograʹmme. Haʹŋǩǩõsvuuʹd paalǥâskooʹddin lij rajjum peiʹvvuum puäʒʒpäiʹǩǩ-kaartʼtõõzz satelittsnimldõktuʹlǩǩummši veäkka. Paalǥâskooʹddin lij rajjum še mäddâânnmõõžž vaikktõõzzin puäʒʒhoiddu da puäʒʒpaaiʹǩi ââʹnnemvuõʹtte kovveei päiʹǩǩteâttanalyys.
Haʹŋǩǩõõzzâst norrum da puuʹtʼtum teâttnorldõkaunstõõzzid vueiʹtet äuʹǩǩeed mäddâânnmõõžž plaanummšest da ohjjummšest. Tän lââʹssen teâttnorldõõǥǥ veäkka vueiʹtet vuåppad da vuâmmšâʹtted muttsid puäʒʒpaaiʹǩin da puäʒʒpäiʹǩǩpirrõõzzin. Haʹŋǩǩõõzz väʹlddteäggtõs puätt Euroopp vuʹvddooudâsviikkâmfoondâst da haʹŋǩǩõõzz teäggte Lääʹddjânnam pirrõskõõskõs da Šiil- da kueʹlltääl tuʹtǩǩeemstrooiʹtel še. Haʹŋǩǩõõzz vaaldaš Lääʹddjânnam pirrõskõõskõs da tõn õhttsažtuâjjkueiʹmmen tuåimmje METLA, Paalǥâskooʹddi õhttõs da Meäʹcchalltõs. Haʹŋǩǩõõzz čõõđviikkâmäiʹǧǧ lij 2012-2014. Tõn projeʹkttjååʹđteeʹjen tuåimmai Kari Oinonen da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen lij Marja Anttonen (vs. Sanna Hast).
iPORO-teâđtemhaʹŋǩǩõs
iPORO-teâđtemhaʹŋǩǩõõzzâst tuejjeeš puäʒʒtääl liâđǥlaž äʹššummuž da škoouʹlʼjummuž ooudâsviikkmõõžž. Haʹŋǩǩõõzz jueʹǩǩeš kolmmân vuâssa:
1) liâđǥlaž materiaali puuʹtʼtõs da juâkkmõš vueʹl kõõddâz mõõntõõllmin (mättʼtem- da vuäʹpstemvideo),
2) materiaali jäʹrjstummuš/teâđai neʹttvaaldšummuš www.poroverkko.fi da
3) ougglõssvuäʹpstummuš http://www.poroverkko.finta- da ougglõsõhttvuõttǩiõččlõddmõõžž (karttsaaǥǥ da videosaǥstõõllmõõžž).
Haʹŋǩǩõõzzâst raʹjješ liâđǥlaž tuåimmjemǩeeʹdd ttävtõssân äävʼvuõtt, õhttsallašvuõtt da mobiilvuõtt. Puäʒʒnaroodâst lij šiõǥǥ fiʹttjummuš digitaalʼlažvuõđ da mobiilvuõđ pohttam muttsin teâđ puuʹtʼtummša da juâkkmõʹšše. Haʹŋǩǩõõzz vaaldši Lappi ämmatmättstrooiʹtel da teäggti Lappi ELY-kõõskõs EU jânnamvuuʹd ooudâsviikkmõõžž mäddtäällfoondâst. Tõn viʹǩǩeš čõõđ 1.2.2013-31.12.2014. Haʹŋǩǩõõzz projeʹkttjååʹđteeʹjen tuåimmji Seija Knuutila da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen vuäʹpstemjooukâst Matti Särkelä.
Puäʒʒhoiʹddjeeʹji pueʹrrvââjjamsäiʹmmõõzzi da tuâjjtiõrvâsvuõtthuõl ooudâsviikkmõš -haʹŋǩǩõs
Puäʒʒhoiʹddjeeʹji pueʹrrvââjjamsäiʹmmõõzzi da tuâjjtiõrvâsvuõtthuõl ooudâsviikkmõš -škoouʹlʼjemhaʹŋǩǩõs lij oouʹdääm puäʒʒhoiʹddjeeʹji tuâjjpueʹrrvââjjmõõžž da tuâjjtiõrvâsvuõtt-tuåimmjummuž. Tõʹst lij põrggum lââʹzzted puäʒʒhoiʹddjeeʹji vaalmâšvuõđid teivvad jeeʹresnallšem jieʹllemvueʹjj kuõskteei vaarrtuejjeeʹjid. Nääʹlest haʹŋǩǩõõzz väʹlddsiiskõõzz lie leämma: 1) paalǥâskooʹddi tuâjjpueʹrrvââjjmõõžž õhttvuõttoummi škoouʹlʼjummuš da sij säiʹmmõõttmõõžž oouʹdummuš, 2) õhttsažtuâjjškoouʹlʼjummuž õhttvuõttoummid da tuâjjtiõrvâsvuõtthoiʹddjeeʹjid, 3) škoouʹlʼjummuž puäʒʒoummid sosiaal- da tiõrvâsvuõttkääzzkõõzzin da puäʒʒjieʹllemvueʹjj ouʹdde pohttmõš sosiaal- da tiõrvâsvuõttsueʹrj oummid, 4) tuâjjpueʹrrvââjjmõõžž oouʹdeemneäʹttel-looppi da vuõssveäʹǩǩ-kuursi riâššmõš da 5) Puäʒʒjieʹllem -saǥstõõllâmseeid juätkkmõš liâđǥlaž kääzzkõssân Tukineeʹttest.
Haʹŋǩǩõõzz vaaldši Lappi ämmatõllškooul da teäggti Lappi ELY-kõõskõs EU jânnamvuuʹd ooudâsviikkmõõžž mäddtäällfoondâst. Haʹŋǩǩõs lij vikkum čõõđ ääiʹjest 1.1.2013-31.12.2014 da tõn projeʹkttjååʹđteeʹjen tuåimmji Tero Leppänen. Puäʒʒtääl eeʹttǩeeʹjen vuäʹpstemjooukâst leäi Veikko Heiskari da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen Matti Särkelä.
Puäʒʒhåidd jieʹllemvueʹǩǩen Lääʹddjânnmest da Ruõccjânnmest -ouddčiõlǥtõs
Marknadsvärdet av rennäringen i norra Finland och Sverige (Puäʒʒhåidd jieʹllemvueʹǩǩen Lääʹddjânnmest da Ruõccjânnmest) –ouddčiõlǥtõs. Čiõlǥtõõzz mieʹrren leäi puuʹtʼted teâđ pukin tuejjeeʹjin, kook vaikkte puäʒʒhoiddu, leša puuʹtʼted še teâđ, mäʹhtt puäʒʒhåidd vaikkat jeeʹres õhttsažkådda. Haʹŋǩǩõõzz mieʹrren leäi noorrâd tuâǥǥõsteâđ puäʒʒhååid miârkteeivuõđ arvvtõõllmõõžž vääras. Haʹŋǩǩõs kuuitâǥ ouddni samai puârast da haʹŋǩǩõs põõʹsti-i arvvtõõllâd vuõssmõs vuâra Lääʹddjânnam da Ruõccjânnam puäʒʒtääl obbtällõõzzlaž da -tuâjjtõʹtti miârktõõzz õhttsažkådda. Puåđõssân seʹlvvji, što EU puäʒʒjânnmi puäʒʒtääl obbpuåđ lij 1,3 miljaard euʹrred eeʹjjest da tõt tuâjjtâtt 15 000 ooumžed.
x
Lââʹssen arvvtõʹlleš, što 10 000 puõccu jooudeeʹn naauʹdi porrmõššân, tõʹst seuʹrrai 70-90 tuâjjvuäittmõõžž mõõntõs õhttsažkådda. Haʹŋǩǩõõzz väʹlddteäggtemkäivv leäi Interreg IV:A Nord d tõn teäggtš Länsstyrelsen Norrbotten, Pajala Utveckling, Paalǥâskooʹddi õhttõs, Kero Leather AB da Polarica AB še. Haʹŋǩǩõõzz vaaldši Pajala Utveckling da tõn čõõđviikkâmäiʹǧǧ leäi oli 1.1.2014- 30.9.2014. Haʹŋǩǩõõzz jååʹđteeʹjen tuåimmji Bengt Eriksson da Lääʹddjânnam puäʒʒtääl eeʹttǩeeʹjen tõʹst leäi Matti Särkelä.
PORUTAKU-haʹŋǩǩõs
PORUTAKU- puõccu lââʹsspoortummuž, tälvvsaž karddsest âânnmõõžž da jieʹllʼjen jååʹđtummuž šiõǥǥ nääʹl -haʹŋǩǩõs lij tuejjääm tõn nõõm meâldlaž teeʹmid. Puõccui lââʹsspoortummuž tuejjääm kuulli jeäʹrmmvuõđ diõtt haʹŋǩǩõõzzâst leäʹt teʹsttääm jeeʹresnallšem rehuid da kaartʼtum juʹn åårrai lââʹsspoortem-maallid. Kuullviõkkšõs puõccui lââʹsspoortummuž da tälvvsaž karddsest âânnmõõžž plaanummuž tuärjjõssân haʹŋǩǩõõzzâst lie rajjum teâttmašinaprograamm, kooi veäkka puäʒʒtäällpõrggi vuäitt taʹrǩstõõllâd poortummšest da karddsest ââʹnnmest šõõddi kuulid.
Haʹŋǩǩõõzz puuʹtʼtam teâđ lie vikkum ooudårra jm. täällkõʹllʼjummšin, teeʹmmškoouʹlʼjummšid di WWW-seiddõõzzi pääiʹǩ (www.porotaku.fi). Ooudâsviikkâmtuâj puåđõõzz lie dokumentõsttum jm. puõccui jååʹđtummša, karddsest âânnmõõžž da lââʹsspoortummuž šiõǥǥ tuåimmjemnaaʹli vuäʹppsid. Haʹŋǩǩõõzz vaaldši Lappi ämmatõllškooul õhttsažtuâjast vueʹssčõõđteeʹjen tuåimmjeei Oulu ämmatõllškooulin. Tõn teäggti Lappi ELY-kõõskõõzz EU jânnamvuuʹd ooudâsviikkâmfoondâst da tõn čõõđviikkâmäiʹǧǧ leäi 1.3.2011-30.6.2014. Haʹŋǩǩõõzzâst projeʹkttjååʹđteeʹjen tuåimmji Sanna Vinblad, projeʹkttjååʹđteeʹjen Karoliina Majuri da spesiaaläʹšštobddjen Veikko Maijala. Puäʒʒtääl eeʹttǩeeʹjen vuäʹpstemjooukâst leäi Esa Törrö da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen Anna-Leena Jänkälä.
Puäʒʒ-näuʹdd & luõss-haʹŋǩǩõs
Puäʒʒ-näuʹdd & luõss -haʹŋǩǩõõzzâst raʹjješ ǩiiddõs õhttsažtuâj puäʒʒhåiddvuuʹd veʹrǧǧniiʹǩǩi da jeeʹres ääʹššvuäzzlai kõʹsǩǩe. Tän veiddsažvuâđđsaž haʹŋǩǩõõzzin vaikkteš meerlaž näuʹddpolitiikk täävtõõzzid, siiskõʹsse da tueiʹmmepiijjma da tõn äiʹǧǧen raʹjješ õhttsažtuâjjkõskkvuõđid Ruõccjânnam puäʒʒ- da näuʹddaaʹššin vaʹstteei vooudlaž veʹrǧǧniiʹǩǩid da puäʒʒhåiddõõutstõõzzid. Õhttsažtuâj veäkka lââʹzzteš EU tuåimmjeeʹji tieʹttemvuõđ tââʹv vuuʹdi näuʹddvueʹjjest da aʹlǧǧeš õõutsââʹjest vaikkted EU näuʹddpolitiʹǩǩe. Luâttluõzz õhttneeʹl haʹŋǩǩõõzzâst raʹjješ oouʹdab veiddsab õhttsažtuâj tâʹvvläʹddlai tuåimmjeeʹji kõõsk. Haʹŋǩǩõõzz vaaldši Lappi leʹtt da tõt vuäǯǯai teäggtõõzz Interreg III A Pohjoinen -prograammâst da Lappi mäddkååʹdd ooudâsviikkâmtieʹǧǧest. Tõn čõõđvikkâmäiʹǧǧ leäi 1.4.2012–31.5.2013. Haʹŋǩǩõõzz projeʹkttjååʹđteeʹjen tuåimmji Päivi Kanulainen. Puäʒʒtääl eeʹttǩeeʹjen vuäʹpstemjooukâst leäi Jukka Knuuti, Sääʹmteeʹǧǧ eeʹttǩeeʹjen Heikki Paltto da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen Matti Särkelä.
Kainuu da Koillismaa näuʹddhaʹŋǩǩõõzz
Iiʹjji 2009-2014 äiʹǧǧen Kainuu da Koillismaa vuuʹdest čõõđteš kolmm Suomussalmi kååʹdd vaaldšam näuʹddaaʹššid ǩiõttʼtõõli puäʒʒtääl haʹŋǩǩõõzz. Haʹŋǩǩõõzz leʹjje juätk eeʹjj 2004 rääʹjest vuuʹdest čõõđ vikkum puäʒʒtääl vueʹzzi kuõskteei haʹŋǩǩõõzzid. Haʹŋǩǩõõzzi tueʹǩǩen lie leämma vuuʹd šorrnam näuʹddnääʹl da tõi tuejjääm väʹǯǯelvuõđ.
Näuʹddvuʹvdd -haʹŋǩǩõs
Näuʹddvuʹdd -haʹŋǩǩõõʒʒ veäkka 1) ooudâsviʹǩǩeš puäʒʒtääl raajeeʹl organisõsttum näuʹddvuâmmšummši da -skääđai ooccam-mõõntõõllmõõžž, koin raʹjješ ođđ tuåimmjem-maallid näuʹddnääʹl vaaldšma da raʹjješ voudda ođđnallšem silttummuž näuʹddvuâmmšummša di raʹjješ õhttsažtuâj tuʹtǩǩummuž da puäʒʒtääl kõʹsǩǩe, 2) viʹǩǩeš čõõđ veiddsõs näuʹddskääđđteâđai tiõđlaž analyys da 3) viʹǩǩeš čõõđ puäʒʒvuuʹlid õhttneei markkânčiõlǥtõõzz.
Näuʹddteâtt -haʹŋǩǩõs
Näuʹddteâtt -haʹŋǩǩõõzz veäkka ääʹveeš näuʹddtuʹtǩǩummuž, pääiklaž aassji da jeeʹres tuåimmjeeʹji kõskksaž vuârrmainstummuž, puuʹtʼteš da jueʹǩǩeš näuʹddskääđai ouddâlcõõggõõtti teâđ di lââʹzzteš õhttsažtâʹvvjânnmallaš õhttsažtuâj. Haʹŋǩǩõs riâšši nellj naauʹdi nääʹllarvtõõllâmǩiõččâlmpoodd, tukkvahssipiânnʼji tuâjjâânnmõõžž oouʹdeei infopoodd di meeraikõskksaž puäʒʒvuuʹli sâjjõsteknologia-seminaar. Haʹŋǩǩõs čõõđti alggpuuʹtʼtemtäälʼlaid jurddum Näuʹddskääđai ouddâlcõõggõõttmõš -vuäppaz di pukid luâđ virksmõõvvâmõõʹnnʼjid jurddum NäuʹddLuâtt -vuäppaz, koon jåårǥltõʹtteš nelljan ǩiõʹlle.
Mäddnaauʹdi vaikktõõzz, vuåppmõš da skääđai ouddâlcõõggõõttmõš -haʹŋǩǩõs
Mäddnaauʹdi vaikkttõõzz, vuåppmõš da skääđai ouddâlcõõggõõttmõš -haʹŋǩǩõs viõkkšmõõtti äuʹǩǩeeʹjen čuäʹjtum puäʒʒvuʹvll- da sâjjõsteknologia âânnmõõžž da čuäʹjti ođđ teknologia mieʹldes pohttam ooudõõzzid puäʒʒtallu jânnamteʹsttummuž naaʹlivuiʹm. Lââʹssen haʹŋǩǩõstuåimin tuärjjeeš puäʒʒvuʹvll- da näuʹddskääđai ouddâlcõõggõõttâm-mõõntõõllâmprograammi ooudâsviikkâmtuâj teʹstteeʹj jeeʹresnallšem innovaatioid da taʹrjjeeʹl aparattvalmšteeʹjid nääʹl jânnamlaboratorio da siltteei teʹstteemtuâjjlažkååʹdd.
Haʹŋǩǩõõzzâst raʹjješ aaibâs ođđ silttummuž da ođđnallšem suåvtõõzzid. Haʹŋǩǩõõzzâst juäʹtǩǩeš äʹšštobddiviõǥǥivuiʹm piânnʼji tuâjjâânnmõõžž ooudâsviikkmõõžž (krooppooccmõš da tukkvalvvmõš) da jueʹǩǩeš teâđ peâmmampiânnʼji tuâjjââʹnnmest. Haʹŋǩǩõs seʹlvti še puäʒʒtääl harjjteeʹji ânnʼjõžvueʹjj da puõʹttivuõđ jäänmõsân šorrnam mäddnäuʹddmeäʹrin ǩiõrddâm Kainuu da Koillismaa vuuʹdin. Lappi universiteʹtt raaji haʹŋǩǩõõzz tuåimast ouddčiõlǥtõõzz Puäʒʒtääl pueʹrrvââjjmõš da puõʹttivuõttkaart saauj paalǥâskooʹddin. Kainuu da Koillismaa näuʹddhaʹŋǩǩõõzzi projeʹkttjååʹđteeʹjen tuåimmji Juha Järvenpää (Päivi Kainulainen 31.1.2010 räjja). Haʹŋǩǩõõzz teäggtõs puõʹđi Kainuu da Tâʹvv-Vuâđđmäädd ELY-kõõskõõzzi pääiʹǩ EU jânnamvuuʹd ooudâsviikkmõõžž mäddtäällfoondâst (tät mââimõs haʹŋǩǩõs lij čõõđtum 1.3.2011-31.5.2014). Puäʒʒtääl eeʹttǩeeʹjen haʹŋǩǩõõzzi vuäʹpstemjooukin leʹjje Heikki Härma da Auvo Merinen da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen Matti Särkelä.
Njieʹššest äuʹǩǩââʹnnma– jieʹllivuâđđsaž čårrouddsi äuʹǩǩummuš -haʹŋǩǩõs
Puäʒʒäʹhttempaaiʹǩin šâdd miârkteei mieʹrr äuʹǩǩeemââʹnteei čårrouddaz, koid ânnʼjõžääiʹj ruõkkât maddu äʹhttemnjeäʹššen. Kuulid tuejjeei njieʹššest lij vueiʹtlvaž vuäǯǯam kaaupšemââʹnteei ouddsid, ko tråʹcǩǩbisneezz šorrnummuš lij tuejjääm jõnn vuäittmõõžžid čårrouddsi äuʹǩǩummša. Haʹŋǩǩõõzz veäkka lââʹzzteš puäʒʒäʹhttempaaiʹǩin da čuõppâmpaaiʹǩin puõʹtti čårrouddsi äuʹǩǩummuž da seʹlvteš jeeʹres čårrouddsi ruõkkmõõžž da ouddsen raajjmõõžž di raʹjješ äʹšše õhttneei teknologia. Haʹŋǩǩõs raaji še säiʹmmõõzz jeeʹres tuåimmjeeʹji kõʹsǩǩe da raaji vuâđ čårrouddsi äuʹǩǩummuž pirr šõddi põõrǥâstuåimmjummša. Haʹŋǩǩõõzz teäggtõs puõʹđi Lappi ELY-kõõskõõzz pääiʹǩ EU jânnamvuuʹd ooudâsviikkmõõžž mäddtäällfoondâst da tõn viʹǩǩeš čõõđ 1.11.2010-31.12.2013. Haʹŋǩǩõõzz vaaldši Salla kåʹdd da puäʒʒtääl eeʹttǩeeʹjen vuäʹpstemjooukâst leʹjje Hannu Lahtela da Pasi Oinas da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen Matti Särkelä.
Puäʒʒtäällmaatkčummuž ooudâsviikkâmhaʹŋǩǩõõzz
Iiʹjjin 2006-2012 viʹǩǩeš čõõđ nellj puäʒʒtäällmaatkčummuž ooudâsviikki haʹŋǩǩõõzz, koiʹd Lappi universiteʹtt vaaldši. Haʹŋǩǩõõzz leʹjje juätk õhttõõzz iiʹjjin 2002-2006 čõõđ viikkâm puäʒʒtäällmaatkčummuž ooudâsviikkmõõžž alttääm haʹŋǩǩõõzzid.
Puäʒʒtäällmaatkčummuž puârâstpiʹrǧǧummuž jeävvaz 1 da 2 -haʹŋǩǩõõzz
Puäʒʒtäällmaatkčummuž puârastpiʹrǧǧummuž jeävvaz 1 da 2 haʹŋǩǩõõzzin inventõʹstteš puäʒʒtäällmaatkčempõrggsid, mainstõʹtteš kå. põrggji čooudõhttsažtuâjjkuõiʹmid da čiŋlmõʹvveš juʹn åårrai pk-põrggsi šlaajjprograammid. Spesiaalvuâmmšummuž piʹjješ šlaʹjje leʹbe kvalitetta, tõõzz mäʹhtt tõn âlgg seillad čõõđ obb kääzzkâʹsttemjiârǥ da mäʹhtt tõt âlgg väʹldded lokku liikkõsjurddjest vueʹljeeʹl. Haʹŋǩǩõõzzi puåđõssân šõʹdde kvaliteeʹtt vueʹsstuejjeei, ʹkvaliteʹttpaaʹliǩʹ, plaaneeš jânnamvuʹvddmaatkčempõrggsi kvaliteʹttkarttân tuåimmjeei ʹtuâjjneävvčuuʹǩǩʹ da raʹjješ suåvtum jiõččarvvtõõllâm-maall, koid haʹŋǩǩõõzzâst pilotõʹstteš 25 haʹŋǩǩõõzzâst mieʹldd åårram puäʒʒtäällmaatkčemtäälast/põrggsest.
Puäʒʒtäällmaatkčummuš – kvaliteeʹttin puåđõõzz -haʹŋǩǩõs
Puäʒʒtäällmaatkčummuš – kvaliteeʹttin puåđõõzz -haʹŋǩǩõõzzâst jueʹtǩǩeš oouʹdab haʹŋǩǩõõzzin tuejjuum tuâj da tõʹst uʹvddeš vuässõõtti puäʒʒtäällmaatkčemtäälaid/põrggsid škoouʹlʼjummuž kvaliteeʹtt jeeʹres vueʹsstuejjeeʹjid õhttneeʹl da vuässõõtti raʹjje jiiʹjjez kvaliteʹttkaartid škoouʹlʼjummuž mieʹtt.
Puäʒʒtäällmaatkčummuž teâđtemhaʹŋǩǩõs
Puäʒʒtäällmaatkčummuž teâđtemhaʹŋǩǩõs leäi vuäʹniǩ haʹŋǩǩõs e. 2012, koon veäkka teâđteš e. 2002 älggam puäʒʒtäällmaatkčummuž haʹŋǩǩõsliinj puåđõõzzid. Kueiʹt vuõssmõsân peäggtum haʹŋǩǩõõzz, koid Lappi universiteʹtt vaaldši, teäggtõõzz puäʹtte Lappi ELY-kõõskõõzz pääiʹǩ EU mäddtääl ohjjeem- da tuärjjeemfoondâst da kueiʹt mââimõõzz EU jânnamvuuʹd ooudâsviikkmõõžž mäddtäällfoondâst. Haʹŋǩǩõõzzi projeʹkttjååʹđteeʹjen tuåimmji Aila Kumentola.
Puäʒʒtäällmaatkčummuš rõ eeʹttǩeeʹjen haʹŋǩǩõõzzin tuåimmje Ilpo Riskilä da/leʹbe Osmo Säkkinen da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen Matti Särkelä.
Nõmmsuõjjouddaz vooudlaž identiteeʹtt raajjmen -haʹŋǩǩõs
Nõmmsuõjjouddaz vooudlaž identiteeʹtt raajjmen -haʹŋǩǩõs noori õʹhtte tuåimmjeeʹjid väʹlddkååʹddlanji oouʹdeed läʹddlaž nõmmsuõjjouddsi tobddsen tuejjummuž da ooccâd ođđ potentiaalʼlaž ouddsid nõmmsuõjjpiârrja. Haʹŋǩǩõõzzâst raʹjješ nõmmsuõjjäʹšštobddisäiʹmmõõzz Lääʹddjânnma da nõmmsuõjâst saaǥǥteš da teâđteš jeeʹres šõddmõõžžin da mediain mieʹldd eeʹjj. Jeeʹresnallšem tuâjjpääʹj da säiʹmmõõttâmšõddmõõžž puʹhtte õhttvuõttvälddmõõžžid nõmmsuõj vueʹzzest da põrggsi miõlǩieʹssivuõtt nõmmsuõʹjje lij čiõlggsânji lâssnam. Haʹŋǩǩõõzz mieʹtt seʹlvteškuäʹtte vuâđaid jm. Läʹddlaž meäʹccsââʹr, Läʹddlaž åvvaz, Läʹddlaž säuʹnnpäʹlvvuumsââʹjjčuärbeäʹl (läädd. saunapalvikinkku) da saaristolaisleeiʹb peäʹlest.
Tääʹrǩeld meäʹrtõllum da vuõiʹǧǧest vaʹlljuum ouddsid čõõđtummšen nõmmsuõjjummuš vuäitt leeʹd äuʹǩǩeei da põrggsi meerlaž da meeraikõskksaž ǩeâštõõttâmoodd ravsmeei. Haʹŋǩǩõõzzâst rajjum čiõlǥtõõzz mieʹldd kuâsttjeʹči, što jm. nuʹtt ââlda ko vueiʹtlvaž alggpuuʹtʼtummuž rajjum nõmmsuõjjummšest lie pukin uuʹccmõsân väʹǯǯelvuõđ. Jânnamvuʹvddkonttâr vueʹssteäggtem haʹŋǩǩõõzz viʹǩǩeš čõõđ 31.12.2013. Haʹŋǩǩõõzz vaaldši Heʹlssen universiteeʹtt Ruralia -institutt da tõn projeʹkttjååʹđteeʹjen tuåimmji Marjo Särkkä-Tirkkonen. Õhttõõzz õhttsažtuâjjooumaž haʹŋǩǩõõzzâst leäi Matti Särkelä.
Puäʒʒtäällpõrggmõõžž jeeʹresnallšem mättjempirrõõzz -haʹŋǩǩõs
Puäʒʒtäällpõrggmõõžž jeeʹresnallšem mättjempirrõõzz -haʹŋǩǩõõzz veäkka puäʒʒhoiʹddjeeʹjid rieʹššeš veiddsõs vuäʹniǩ-kuursi škoouʹlʼjempoddnõõzz (pâʹjjel 30 jeeʹresnallšem kurssad taʹrjjeemnalla), koin leäi vueiʹtlvaž tiʹllʼjed taarbšum škoouʹlʼjummuž ǩeâdda. Tän da oouʹdab, vaʹstteei nalla čõõđ vikkum škoouʹlʼjemhaʹŋǩǩõõzzi (Kvaliteeʹtt aunnâz valmštummša da Ämmatsilttõõzz aunnsi valmštummša, puäʒʒhåiddvuuʹd poorrâmaaunâspuuʹtʼtõõzz škoouʹlʼjemhaʹŋǩǩõõzz I da II) puåđõssân, puäʒʒhoiʹddjeei spraʹvve haʹŋǩǩõõzzin dohtid mättʼtõõttituâjjpeeiʹvid.
Haʹŋǩǩõõzzi vuäǯǯam siâssâmvuõđ peittäʹšš leäi tõt, što ko haʹŋǩǩõõzz taʹrjjeem škoouʹlʼjummuž tiʹllʼji uuʹccmõsân kääuʹc puäʒʒhoiʹddjeeʹjed (täävtõõzzi tiudeeʹn riʹjttji uuʹccab-i vuässõõttimieʹrr), škoouʹlʼjummuž viʹǩǩeš ââlda doom (neäʹttel-looppi še) oummi kâskka. Tät vueiʹtlvõõʹsti aaibâs ođđ nalla ǩirrsaž oummi vuässõõttmõõžž škoouʹlʼjummša da paaʹʒʒi tuåimmjem-mallan põõšši nääʹllen tuåimmad. Vuõssmõs škoouʹlʼjemhaʹŋǩǩõõzz vuåǯǯu teäggtõõzz Lappi ELY-kõõskõõzz pääiʹǩ EU mäddtääl ohjjeem- da tuärjjeemfoondâst da mââimõs EU sosiaalfoondâst. Mââimõs škoouʹlʼjemhaʹŋǩǩõõzz viʹǩǩeš čõõđ 1.6.2009-30.6.2012 da tõn projeʹkttjååʹđteeʹjen (mâʹte oouʹdab škoouʹlʼjemhaʹŋǩǩõõzzinše) tuåimmji Seija Knuutila da puäʒʒtääl eeʹttǩeeʹjen haʹŋǩǩõõzz vuäʹpstemjooukâst leʹjje Matti Komulainen da Tuomas Palojärvi da õhttõõzz eeʹttǩeeʹjen Matti Särkelä.
