Näuʹddskääđai seuʹrrjõõzz
Lääʹddjânnmest naauʹdi tuejjääm kaunnum skääđain sõrgg 95 proseeʹnt kueʹsǩǩe puõccuid. Puõccuid mõõntet naauʹdid juõʹǩǩ eeʹjj obbnes 25 000-35 000. Arvvlõõzz mieʹldd täin nuʹtt viiđõs käunnʼje mieʹccest.
Puõccu paʹlǧǧe veiddsõs vuuʹdin jeeʹresnallšem jânnmin. Kropp läppai mieʹccest jåttlânji naauʹdi da jeeʹresnallšem porvvpoorrji njaaʹlmid. Tän diõtt väʹlddvueʹss naauʹdi kåddam puõccuin jie kaunnu. Lââʹssen näuʹddkoʹrvvõõzz vuäǯǯmõš ooudald puõccu pråppeem-määin seʹlvtummuž, kååʹtt peäʹlstes ooudald kroopp kaunnmõõžž miâlggâd võrrsen. Puärrsab poorv pråppeem-määin lij täujja vueiʹtʼtem tuõđšted, kuäʹss koʹrvvõõzzid tõʹst ij leäkku vueiʹtlvaž vuäǯǯad.
Tälvva muõttluõddi vueiʹtlvâʹstte pueʹrben naauʹdi liikkummuž kuõrrmõõžž da krooppi ooccmõõžž. Muõttǥâʹttem äiʹǧǧen naauʹdi liikkõõzzid lij kuuitâǥ sõrgg vueiʹtʼtem čuâvvad, ko luõddi jie pääcc maddu. Naauʹdi kåddam puõccuid kaaunât-i teʹl väʹlddvueʹzzest udaakk. Måttmin puäʒʒhåiddvuuʹd saujjvueʹzz paalǥâskooʹddin lij ââʹnnmest ns. pråppeemǩeâl pråppääm puõccui kaunnâm vääras. Ǩeâllai veäkka porvv käunnai jåttlânji da tõn pråppeem-määin lij vueiʹtlvaž tobdsted. Puäʒʒmeäʹri da õõtkâsvuuʹdi diõtt ânnʼjõžteknologia ij kuuitâǥ võl taʹrjjad väʹǯǯelvuõʹtte vieʹǩǩ juõʹǩǩ åʹrnn.
Näuʹddskääđai meäʹr šorrnummuš šâdd väʹlddvueʹzzest puäʒʒhåiddvuuʹdest ravsmam näuʹddnaaʹlin. Eeʹjj meâldlaž vaajtõõllmõõžž skääđđmeäʹrid räʹjje vuõss-sââʹjest šõŋŋ- leʹbe šeeʹllemåårrmõõžž di jeeʹres porrmõššân suåppi šiiljieʹllʼji vuäǯǯamvuõtt. Vââʹllj kueʹtǩesjieʹlli-iiʹjji mâŋŋa naauʹdi tuejjääm puäʒʒskääđ šorrne samai jiânnai. Tät lij možât seuʹrrjõs naauʹdi ođđji samai pueʹrr seillmest jiõggâst.
Mõõnni iiʹjjin jeäʹrben ǩieʹtǩ tuejjääm puäʒʒskääđai mieʹrr lij šorrnam jiânnai. Eeʹjj 2013 naauʹdi kåddam puõccuin, koid kauʹnne, 68 proseeʹnt leʹjje kåddam ǩieʹtǩ. Meäʹr peäʹlest šuurmõs skääđ leʹjje Säʹmmlai dommvoudda kuulli tuõddârpaalǥâskooʹddin. Nuõrttraaj paalǥâskooʹddin še Aanrest Suomussalmi räjja skääđ leʹjje šurr.
Naauʹdi tuejjääm skääđ vaikkte puäʒʒhoiddu määŋg nalla. Ǩeähnmõs skääđđvuuʹdin näuʹddväʹǯǯelvuõđi tuejjääm tällõõzzlaž, sosiaalʼlaž da psyykklaž teädd lij miârkteei.
